Rol van de actuaris

Kunstmatige intelligentie (AI) neemt steeds meer technische taken in het actuariële werk over. Daardoor verschuift de vraag van wat actuarissen zelf berekenen naar hoe zij modeluitkomsten beoordelen, uitleggen en verantwoord gebruiken. Professioneel oordeel blijft daarbij bepalend.

Rol van de actuaris

De rol van de actuaris verschuift steeds meer van technische productie naar de verbinding tussen modeluitkomsten en zakelijk oordeel.

Van modeluitkomsten naar besluitvorming

Actuarissen ontwikkelen en gebruiken modellen, kiezen aannames, analyseren resultaten en vertalen onzekerheden naar financiële beslissingen. AI kan delen van dit proces ondersteunen of automatiseren. De professionele verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke beslissing blijft bij de actuaris.


Een technisch geavanceerd model kan toch tot een onjuiste beslissing leiden. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de data niet geschikt zijn, aannames verkeerd worden geïnterpreteerd of het model niet aansluit bij het bedrijfsprobleem. De actuaris beoordeelt daarom niet alleen of een model nauwkeurig voorspelt, maar ook waarom het tot een uitkomst komt, onder welke omstandigheden die uitkomst bruikbaar is en wat de gevolgen zijn als het model faalt.


Daarmee verschuift de rol van de actuaris steeds meer van technische productie naar de verbinding tussen modeluitkomsten en zakelijk oordeel.


Professioneel oordeel

Meer automatisering vermindert de behoefte aan professioneel oordeel niet. Het statistisch optimale antwoord is niet altijd de juiste actuariële beslissing. Ook klantbelangen, wettelijke en ethische eisen, datakwaliteit, veranderende marktomstandigheden en de gevolgen van een onjuiste beslissing spelen een rol.


Actuarissen hoeven geen machine-learning engineers te worden. Zij hebben wel voldoende kennis van AI nodig om het gebruik ervan kritisch te beoordelen. Dat betekent dat zij begrijpen op welke data een model steunt, hoe het tot conclusies komt, waar de beperkingen liggen en of het buiten de beoogde omstandigheden wordt gebruikt. Het doel is dat AI-ondersteunde beslissingen geloofwaardig, passend en verdedigbaar blijven.


Validatie

Modelvalidatie wordt daarmee een steeds belangrijkere actuariële verantwoordelijkheid. Statistische prestaties, backtesting en gevoeligheidsanalyses blijven essentieel. AI-modellen brengen daarnaast nieuwe aandachtspunten met zich mee. Zij kunnen ongestructureerde data gebruiken, complexe verbanden vinden, in de tijd veranderen en beperkt inzicht geven in de relatie tussen afzonderlijke inputs en outputs.


Validatie moet daarom twee vragen beantwoorden: presteert het model goed, en begrijpen en vertrouwen we hoe het zich gedraagt? De beoordeling omvat meer dan alleen de voorspellende nauwkeurigheid:


  • Bias en fairness: beoordelen of uitkomsten groepen ongelijk of onbedoeld benadelen.
  • Uitlegbaarheid en transparantie: nagaan of de werking en uitkomsten voldoende te verklaren zijn.
  • Robuustheid en stabiliteit: onderzoeken hoe het model reageert op veranderingen in data en omstandigheden.
  • Reproduceerbaarheid: controleren of uitkomsten op een consistente manier opnieuw kunnen worden verkregen.
  • Datakwaliteit en representativiteit: beoordelen of de gebruikte data geschikt zijn voor het beoogde doel.
  • Onzekerheid en modelbeperkingen: vastleggen waar de grenzen van het model liggen.
  • Gevolgen van fouten: bepalen wat er gebeurt als het model een onjuiste uitkomst geeft.


Technieken voor uitlegbare AI, zoals SHAP (SHapley Additive exPlanations), kunnen laten zien welke factoren een voorspelling beïnvloeden en of die verbanden aannemelijk zijn.


De intensiteit van de toetsing hoort aan te sluiten bij de mogelijke gevolgen van het model. Een AI-systeem dat beslissingen neemt met grote gevolgen voor klanten vraagt om uitgebreidere toetsing, documentatie en toezicht dan een intern hulpmiddel met een laag risico.


AI-governance

Deze ontwikkeling biedt actuarissen ook rollen buiten de traditionele modelontwikkeling. Zij werken al met onzekerheid, risico, langetermijngevolgen, modelbeperkingen en verschillende belangen van stakeholders. Ook zijn zij gewend modellen te valideren, datakwaliteit te beoordelen en complexe resultaten uit te leggen aan besluitvormers. Die vaardigheden zijn direct relevant voor AI-governance.


Actuarissen kunnen bijdragen als onafhankelijk model validator, specialist in modelrisico, AI-risicoadviseur of governance professional. Zij kunnen organisaties helpen te beoordelen of AI-systemen voldoende betrouwbaar, transparant en beheerst zijn voor het beoogde gebruik. Ook kunnen zij technische risico's vertalen naar gevolgen voor de besluitvorming. Deze rol is niet beperkt tot verzekeraars en pensioenfondsen. De combinatie van kwantitatieve expertise, risicomanagement en professioneel oordeel is ook relevant voor andere organisaties die belangrijke beslissingen met AI ondersteunen.


Begrip als voorwaarde voor vertrouwen

Als AI meer analyse, programmering en berekening uitvoert, kunnen professionals verder af komen te staan van het proces achter de uitkomst. Menselijk toezicht verliest zijn betekenis als een actuaris een AI-uitkomst accepteert zonder de basis ervan te begrijpen.


Effectief toezicht vraagt voldoende kennis om te herkennen wanneer een uitkomst economisch onlogisch is, data niet representatief zijn, een correlatie ten onrechte als betekenisvol verband wordt gezien of een model buiten zijn geldige bereik wordt gebruikt. AI kan professioneel oordeel ondersteunen. De verantwoordelijkheid voor dat oordeel blijft bij de actuaris.


Een verschuivende rol

AI neemt de behoefte aan actuarissen naar verwachting niet weg. Wel verandert wat een actuaris onderscheidt. Naarmate repetitieve verwerking en technische productie verder worden geautomatiseerd, ontstaat meer ruimte voor interpretatie, validatie, scenarioanalyse, governance en communicatie.


Het beroep verschuift daarmee van het bouwen van modellen naar het beoordelen wanneer een model kan worden vertrouwd, hoe het verantwoord kan worden gebruikt en wanneer menselijk oordeel doorslaggevend is. AI vervangt dat oordeel niet. De technologie verandert wel waar en hoe actuarissen het moeten toepassen.


Bronnen