De toekomst van de WIA in historisch perspectief

Kiezen voor het een gaat vaak ten koste van het ander. De geschiedenis van de WAO en de WIA geeft daar een mooie illustratie van en biedt lessen voor de toekomst.

Precies twintig jaar geleden, in 2006, trad de nieuwe wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) in werking. De wet was het sluitstuk van een reeks aan hervormingen van het stelsel van ziekte- en arbeidsongeschiktheidsregelingen, waarbij met name de oude Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) uit de hand was gelopen. Al in 1990 deed toenmalig premier Ruud Lubbers zijn iconische uitspraak ‘Nederland is ziek’ toen het aantal arbeids-ongeschikten het miljoen naderde. Destijds lag de nadruk bij arbeidsongeschiktheidsbeleid sterk op inkomensbescherming, en minder op activering. Eerste fundamentele hervormingen in de jaren negentig stuitten op veel maatschappelijke weerstand en boden onvoldoende soelaas.

Rond de eeuwwisseling naderde het aantal mensen met een arbeids-ongeschiktheidsuitkering opnieuw het miljoen en kwamen er jaarlijks rond de honderdduizend nieuwe uitkeringen in de WAO bij. Nieuwe hervormingen verschoven de focus in het stelsel nadrukkelijk naar activering: loondoorbetaling bij ziekte, premiedifferentiatie en eigenrisicodragen voor werkgevers, de Wet Verbetering Poortwachter, strengere toelatingskeuringen en uiteindelijk de WIA. Het WAO-debacle lag nog vers in het geheugen. Het devies bij het ontwerp van de WIA was dan ook dat alle prikkels goed moesten staan. Dat resulteerde in een complexe wet. Tijdens de Kamerbehandeling van de WIA werd gekscherend opgemerkt dat WIA stond voor Wat Ingewikkeld Allemaal. Maar die complexe wet werkte wel. Het jaarlijkse aantal nieuwe uitkeringen daalde spectaculair, tot een derde van het niveau van begin deze eeuw, en ook de arbeidsparticipatie van langdurig zieken steeg daadwerkelijk. De Nederlandse hervormingen werden dan ook als een groot succes beschouwd en trokken internationaal de aandacht.

Lees dit artikel verder onder Download.